عوامل رافع مسئوليت كيفري را مي توان به عنوان دفاعيات شخصي در نظر گرفت كه مرتكب فعل مجرمانه شده است اين شخص در صورتي كه بتواند با استناد به اين عوامل اثبات كند كه در زمان ارتكاب جرم توانايي تشخيص غير قانوني بودن عملش را نداشته است با وجود اينكه وصف مجرمانه رفتار او همچنان باقي مي ماند، او مجازات نمي شود چراكه عنصر رواني يا به عبارتي قدرت تشخيص در زمان ارتكاب جرم وجود نداشته است.
براي دريافت مشاوره حقوقي در زمينه هاي كيفري مي توانيد با متخصصين و وكلاي با تجربه وكيل دات كام با شماره 02166419012 تماس بگيريد.
منبع : عوامل رافع مسئوليت كيفري
معناي رافع مسئوليت چيست؟
وقتي از عوامل رافع مسئوليت صحبت مي كنيم منظورمان عواملي است كه از طريق اثبات آنها ديگر مجازاتي براي شخص مجرم در نظر گرفته نمي شود و در اين صورت او در خصوص فعل مجرمانه اي كه انجام داده است مسئوليت كيفري نخواهد داشت.
عوامل رافع مسئوليت كدام اند؟
عوامل رافع مسئوليت به دو گروه تقسيم مي شوند يكي از آنها علل تام رافع مسئوليت است كه شامل صغر، جنون و اجبار مي شود و ديگري علل نسبي رافع مسئوليت مي باشد كه عبارت است از بيهوشي، مستي و اجبار كه در ادامه به بررسي آنها مي پردازيم.
1- عوامل رافع مسئوليت | صغر
همان طور كه در ماده 147 قانون مجازات اسلامي بيان شده است سن بلوغ دختران 9 سال تمام قمري مي باشد در حالي كه در خصوص پسران اين سن 15 سال تمام قمري در نظر گرفته شده است مطابق اين ماده اشخاصي كه در گروه سني پايين تر قرار مي گيرند، صغير محسوب مي شوند. درواقع ما دو نوع صغير داريم، صغير مميز و صغير غير مميز، تفاوت اين دو از لحاظ قدرت تشخيص است به عبارت ديگر اين اشخاص نمي توانند تشخيص بدهند كه فعل ارتكابي از سوي آن ها جرم است و تبعاتي دارد، بنابراين شرايط سني شخص مرتكب مي تواند از عواملي رافع مسئوليت كيفري باشد كه با استناد به آن براي شخص مجرم مجازات در نظر گرفته نشود در ادامه اين دو گروه را مورد بررسي قرار مي دهيم .
صغير غير مميز
صغير غير مميز شخصي است كه نمي تواند خوب را از بد تشخيص دهد و به اصطلاح فاقد قدرت تشخيص است در واقع او متوجه ماهيت و تبعات فعل مجرمانه نمي باشد و با استناد به فقه بايد بگوييم كه منظور از صغير غير مميز كودكان زير هفت سال مي باشد.
صغير مميز
منظور از صغير مميز گروه سني بالاي هفت سال است به عبارت ديگر از اشخاصي صحبت مي كنيم كه زير سن بلوغ قرار مي گيرند، توجه كنيد كه آنها تا حدودي متوجه ماهيت و تبعات فعل مجرمانه اي كه انجام مي دهند هستند ولي نمي توانند به تنهايي به امور مالي و حقوقي خود رسيدگي كنند درواقع براي رسيدگي به چنين اموري به اشخاصي مانند ولي، وصي و يا قيم نياز دارند.
2- عوامل رافع مسئوليت | جنون
جنون در واقع حالتي است كه به موجب آن در قواي ادراك شخص اختلال به وجود مي آيد، شخصي كه دچار جنون است مجنون ناميده مي شود و از منظر مفاهيم حقوقي مجنون شخصي است كه دچار فساد عقل است هم چنين درمفاهيم حقوقي مجانين در گروه محجورين قرار مي گيرند و محجورين اشخاصي هستند كه به حكم قانون نمي توانند به شكل مستقل امور خود را اداره كنند؛ جنون شخص از عواملي است كه عنصر رواني يا به عبارت ديگر قدرت تشخيص را از بين مي برد و شخص توانايي تشخيص اينكه عمل ارتكابي از سوي او جرم است را از دست مي دهد به همين دليل جنون از عوامل رافع مسئوليت كيفري به شمار مي رود.
با استناد به ماده 140 قانون مجازات اسلامي، مسئوليت كيفري زماني براي شخص ايجاد مي شود كه او در حين ارتكاب جرم بالغ، عاقل و صاحب اختيار باشد، همچنين به صراحت در ماده ي 149 قانون مجازات اسلامي اشاره شده است كه اگر مرتكب در زماني كه جرم را انجام مي دهد دچار اختلال رواني باشد به شكلي كه ازخودش اراده نداشته باشد يا به عبارت ديگر فاقد قوه تميز باشد مجنون محسوب مي شود و در اين صورت است كه او مسئوليت كيفري ندارد.
جنون دائمي
جنون دائمي به حالتي اطلاق مي شود كه در آن شخص مجنون پيوسته با اين اختلال درگير است و در واقع حالتي كه او به آن دچار شده است قابليت انقطاع ندارد و به طور مستمر در جريان است؛ بنابراين بايد سلامت عقلي مرتكب جرم بررسي شود تا در صورت امكان مسئوليت كيفري از او رفع گردد.
جنون موقت
جنون موقت و ادواري حالتي است كه در آن شخص مجنون مدتي را در حال افاقه و مدت ديگر را درحالت جنون سپري مي كند، در واقع اين نوع از جنون، مستمر و دائمي نيست دقيقاً برخلاف جنون دائمي كه در آن شخص پيوسته در حالت جنون قرار داشت.
3- عوامل رافع مسئوليت | اشتباه
از ديگر مواردي كه با استناد به آن مي توان مسئوليت كيفري را برطرف كرد اشتباه مي باشد كه خود انواعي دارد و ما در ادامه به بررسي آن مي پردازيم.
اشتباه حكمي
جهل به حكم در دو شكل مورد بررسي قرار مي گيرد در مواردي ممكن است شخصي كه مرتكب جرم شده ادعا كند كه نسبت به نوع مجازات جاهل بوده است در اين صورت مسئوليت كيفري از شخص رفع نمي شود؛ اما درمواردي اين امكان وجود دارد كه شخص مجرم ادعا كند كه نسبت به جرم بودن فعلي كه مرتكب آن شده است جاهل بوده است در صورت تحقق چنين موقعيتي بايد ميان جرائم حدود و غير از آن تفاوت قائل شد به اين شكل كه اگر در جرائم حدود شخص به جرم بودن عمل ارتكابي آگاه نباشد، جهل او از عوامل رافع مسئوليت كيفري در نظر گرفته مي شود.
ولي در ساير جرائم به غير از جرائم حدي جهل شخص مسئوليت كيفري را رفع نمي كند مگر اينكه كسب علم در اين خصوص عادتاً براي او ممكن نباشد و يا اين كه جهل مجرم در شرع به عنوان يك عذر قابل پذيرش باشد.
اشتباه موضوعي
توجه كنيد كه اشتباه موضوعي در خصوص نفس عمل مجرمانه است و به اين شكل عمل مي كند كه قصد را در جرائم عمدي از بين مي برد و زماني كه قصد از بين برود فعل مجرمانه تحقق پيدا نمي كند بنابراين اشتباه موضوعي از مواردي است كه به موجب آن مسئوليت كيفري رفع مي شود.
4- عوامل رافع مسئوليت | اجبار
موقعيتي را تصور كنيد كه در آن يك شخص تحت فشار بيروني يا دروني فعل مجرمانه اي را انجام مي دهد در صورتي كه فشارهاي بيروني و دروني وارد شده به شخص عادتاً قابل تحمل نباشد و همچنين خطري كه شخص را تهديد مي كند يك خطر قريب الوقوع باشد به نحوي كه راهي جز ارتكاب فعل مجرمانه براي شخص باقي نماند و همچنين در صورتي كه فعل مجرمانه حاصل خطاي قبلي شخص نباشد در اين صورت است كه اجبار موجب مي شود تا مسئوليت كيفري رفع گردد.
5- عوامل رافع مسئوليت | مستي
اگر شخصي به قصد ارتكاب جرم از مشروبات الكلي استفاده كند در اين صورت نه تنها مسئوليت كيفري از او رفع نمي شود بلكه براي مصرف مشروبات الكلي و ارتكاب فعل مجرمانه مجازات مي گردد. اگر شخص از مشروبات الكي استفاده كرده با شد ولي نه به قصد ارتكاب جرم، در اين مورد مستي رافع مسئوليت كيفري است زيرا مشروبات الكلي شخص را فاقد اراده و قصد كرده است و همانطور كه اشاره شد در صورتي كه با فقدان عنصر رواني روبه رو باشيم مجرم ديگر مجازات نمي شود.
6- عوامل رافع مسئوليت | بيهوشي
اگر شخص در حالت خواب و بيهوشي مرتكب فعل مجرمانه شود بايد اين مورد را بررسي كرد كه آيا شخص عالم به اين موضوع بوده است كه امكان دارد در اين حالت مرتكب جرم شود يا خير، در صورتي كه عالم نباشد خواب و بي هوشي رافع مسئوليت كيفري مي گردد ولي در صورت آگاه بودن به چنين امري مسئوليت كيفري از او رفع نمي شود.
نكات
عوامل ذكر شده عواملي هستند كه مسئوليت كيفري اشخاص را رفع مي كنند و اين در حالي است كه مسئوليت مدني به قوه خودش باقي مي ماند و شخص مجرم بايد جبران خسارت كند؛ اگر وكيل متهم يا خود متهم مدعي وجود عوامل رافع مسئوليت باشند بار اثبات اين موضوع بر عهده ي آنها است و در صورت ديگر اگر متهم ادعا كند كه مشمول عوامل رافع مسئوليت است ولي بزه ديده يا مدعي العموم معتقد باشند كه عوامل رافع مسئوليت در خصوص آن شخص صدق نمي كند بار اثبات بر عهده ي آنها مي باشد توجه كنيد كه اين موضوع با توجه به حساسيت و تأثير بسياري كه بر وضعيت اشخاص دارد مستلزم دريافت مشاوره هاي حقوقي مي باشد.
براي دريافت مشاوره حقوقي در زمينه هاي كيفري مي توانيد با متخصصين و وكلاي با تجربه وكيل دات كام با شماره 02166419012 تماس بگيريد.
منبع : عوامل رافع مسئوليت كيفري